26. Kupno-sprzedaż

Wiele czasu zajęło Rzymianom wykształcenie ostatecznej umowy konsensualnej kupna-sprzedaży. Najpierw do wymiany handlowej używano innych instytucji.

Najdawniej taką rolę pełniła zamiana. Polegała na bezpośredniej wymianie rzeczy za inną rzecz.

Następnie rozwinęła się sprzedaż gotówkowa. Ale pieniądze wciąż nie były jedynie środkiem zapłaty, pełniły taką samą rolę jak inny towar. To nadal była wymiana bezpośrednia.

Później rozwinęła się sprzedaż kredytowa. Tutaj po raz pierwszy najpierw powstawało zobowiązania, które później było spłacane. Sprzedaż kredytowa dała podstawy do rozwoju umowy kupna-sprzedaży.

Kupno-sprzedaż to umowa konsensualna, dwustronnie zobowiązująca zupełna, bonae fidei. Sprzedawca zobowiązywał się wydać towar w zamian za określoną kwotę pieniężną. Kontrakt dochodził do skutku przez porozumienie co do ceny i co do towaru.

Przedmiotem mogła być każda rzecz dopuszczona do obrotu. Dopuszczono też handel rzeczami jeszcze nieistniejącymi i kupno "nadziei".

Stawiano pewne wymogi co do ceny: musiała być ściśle oznaczona w pieniądzach liczonych, musiała być rzeczywista. Nie istniał za to wymóg ceny słusznej.

Porozumienie mogło być zwarte w dowolny sposób. Można było je zabezpieczyć przy pomocy zadatku lub formy pisemnej.

Jeśli po zawarciu a przed wykonaniem kontraktu rzecz oznaczona indywidualnie uległa uszkodzeniu lub zniszczeniu przez działanie siły wyższej, to stratę ponosił kupujący.

Sprzedawcy przysługiwało powództwo actio venditi, którym dochodził zapłaty ceny lub zwrotu kosztów poniesionych na rzecz nakładów koniecznych. Kupujący korzystał z actio empti do dochodzenia rzeczy kupionej lub odszkodowania.

Do uelastycznienie kontraktu kupna-sprzedaży służyły pacta adiecta (np. zastrzeżenie lepszej oferty, sprzedaż na próbę).